Hoe werkt het stadsdeelbestuur?
Wilt u weten hoe stadsdeel Amsterdam-Noord wordt bestuurd? Het stadsdeel heeft een deelraad en een dagelijks bestuur.
Waarom een deelraad?
Amsterdam is met ruim 700.000 inwoners te groot om goed door één centraal gemeentebestuur te worden bestuurd. Begin jaren tachtig is daarom een experiment gestart, waarbij twee stadsdelen, Noord en Osdorp, een eigen stadsdeelbestuur kregen met vergaande eigen bevoegdheden, een eigen budget en een eigen ambtenarenkorps.
Men verwachtte dat hierdoor een meer doelmatige en doeltreffende beleids- en besluitvorming zou ontstaan en dat de burger zich ook meer bij zo'n stadsdeelbestuur betrokken zou voelen.
Inmiddels is de stad onderverdeeld in 15 stadsdelen waarvan er 14 een eigen bestuur hebben: de deelraden (alleen stadsdeel Westpoort, het westelijk havengebied, heeft vrijwel geen inwoners en valt rechtstreeks onder verantwoordelijkheid van het centrale stadsbestuur).
Een deelraad is te vergelijken met een gemeenteraad. De deelraad kan zelfstandig beslissen over vrijwel alles wat zich in het stadsdeel afspeelt: onderwijs, werkgelegenheid, sport, woningbouw, veiligheid, afvalinzameling, vergunningen en subsidies.
Alleen grootstedelijke voorzieningen zoals brandweer, politie, openbaar vervoer en de sociale dienst worden door het centrale gemeentebestuur geregeld.
De deelraad van Amsterdam-Noord
Eens in de vier jaar kiezen de bewoners van een stadsdeel de leden van de deelraad.
De deelraad vertegenwoordigt de bewoners van het stadsdeel, bepaalt het beleid en controleert of dit beleid goed wordt uitgevoerd. Het aantal raaedsleden is afhankelijk van het aantal inwoners van een stadsdeel.
Amsterdam-Noord is met een oppervlakte van 5.500 hectare en circa 88.000 inwoners het grootste stadsdeel van Amsterdam en heeft dus ook de grootste raad. Momenteel telt de deelraad van Noord 29 raadsleden die gezamenlijk 8 politieke fracties vertegenwoordigen. Alle gekozen raadsleden wonen in Amsterdam-Noord. Daarnaast heeft de raad een eigen voorzitter en een griffier die adviserende en ondersteunende taken verricht.
Het dagelijks bestuur
Net als de centrale stad heeft ook elk stadsdeel een dagelijks bestuur, bestaande uit enkele portefeuillehouders en een stadsdeelvoorzitter, die de bestuurstaken onderling verdelen.
De stadsdelen werken dualistisch. Belangrijkste kenmerken van dualistisch werken zijn, dat raadsleden, die door de deelraad als leden van het dagelijks bestuur worden benoemd, geen lid blijven van de raad. Verder mogen leden van het dagelijks bestuur van buiten de raad worden aangetrokken. In de vergaderingen van de deelraad mogen de leden van het dagelijks bestuur dus niet meestemmen over de voorstellen die ze zelf hebben ingediend.
Op het eerste gezicht lijken er overeenkomsten te bestaan tussen een burgemeester en een stadsdeelvoorzitter. Er zijn echter grote verschillen: de stadsdeelvoorzitter wordt niet benoemd door de Kroon, maar wordt gekozen door de deelraad. De burgemeester is voorzitter van de gemeenteraad, de stadsdeelvoorzitter is niet de voorzitter van de deelraad. Bovendien heeft een stadsdeelvoorzitter minder bevoegdheden dan de burgemeester (bijvoorbeeld over de politie).
De politieke fracties in de raad spreken aan het begin van elke bestuursperiode in grote lijnen af welk beleid er in het stadsdeel moet worden gevoerd. Deze afspraken zijn vastgelegd in het coalitieprogramma. Door dit [+] coalitieakkoord te onderschrijven stelt de raad de kaders van het te voeren beleid vast. In de [+] Programmabegroting monden deze kaders uit in doelstellingen en maatschappelijke effecten en worden de benodigde financiën vastgesteld.
Het dagelijks bestuur vertaalt de uitgangspunten uit de Programmabegroting in concrete voorstellen. Na goedkeuring door de raad kunnen de plannen worden uitgevoerd. Als de deelraad bijvoorbeeld heeft bepaald dat er in een bepaald gebied woningen of winkels zullen worden gebouwd, dan geeft het dagelijks bestuur invulling aan dit besluit door te bepalen wanneer, hoe en door wie er gebouwd wordt.
Raadscommissies
De meeste voorstellen aan de deelraad komen niet rechtstreeks in de raad aan de orde. Eerst vindt bespreking plaats in zogenaamde 'raadscommissies'. Deze commissies bestaan uit leden van de deelraad, die zijn gespecialiseerd in een bepaald onderdeel van het beleid. Sommige fracties (meestal de kleinere) laten zich in de raadscommissies vertegenwoordigen door zogenaamde waarnemers. Waarnemers zijn geen plaatsvervangende raadsleden, maar op voordracht van de fracties door de raad benoemde (plaatsvervangende) commissieleden.
Er zijn in Amsterdam-Noord vier raadscommissies. De maandelijkse vergaderingen van de raad en de raadscommissies zijn openbaar.
Hoe worden plannen gefinancierd?
Aan de hand van het [+] coalitieakkoord stelt de stadsdeelraad aan het begin van elke bestuursperiode de [+] Programmabegroting op. Hierin staat wat de Raad wil en wat daarvoor in elk kalenderjaar voor wordt uitgetrokken. De Programmabegroting bevat een aantal programmas' met doelstellingen en beoogde maatschappelijke effecten. Het dagelijks bestuur bekijkt welke maatregelen het kan treffen en welke middelen het kan inzetten om de deze maatschappelijke effecten te bereiken.
Een overzicht hiervan is de productenraming, die voor elk kalenderjaar wordt opgesteld.
Duaal Bestuur
De verhoudingen in het gemeentebestuur zijn per 7 maart 2002 door de inwerkingtreding van de Wet Dualisering gemeentebestuur veranderd. De kern van dualisme is dat de rollen en verantwoordelijkheden tussen de deelraad en het dagelijks bestuur "gescheiden" zijn waardoor helder wordt wie waarover gaat en wie wie controleert.
Zo maken de portefeuillehouders geen deel meer uit van de raad en raadscommissies, wat tot gevolg heeft dat zij in de deelraad en commissie hun eigen beleid niet meer meebepalen en meecontroleren.
Daardoor kan de deelraad onafhankelijker van het dagelijks bestuur opereren. Landelijk (in de Tweede Kamer) is het dualisme al heel lang een feit. De Tweede Kamer volgt de regering kritisch en in de debatten sparen partijen de coalitiepartners in het kabinet niet.